معماری سنتی ایران

سرزمین کهنسال ایران با سابقه‌­ای طولانی و درخشان در زمینه هنرهای گوناگون، سهم بزرگی در توسعه و تکامل معماری جهان دارد. بررسی‌ها و کاوشهای باستان شناسی حکایت از آن دارد که سابقه معماری ایران به حدود ۹۰۰۰ سال پیش می­‌رسد.

نخستین شواهد کشف شده از ساختمان سازی در ایران، عمدتا از غرب فلات ایران بدست آمده است و شامل خانه­‌هایی کوچک با دیواره­‌ها و کف­‌های سنگی متعلق به حدود ۸۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال پیش است. از جمله این مناطق می­‌توان به بقایای خانه­‌های خشتی در تپه علی­کش مربوط به حدود ۷۸۰۰ تا ۸۶۰۰ سال پیش و کلبه‌­های کوچک ساخته شده از شاخه درختان یا خشت خام بدون قالب­‌گیری در سیلک کاشان که مربوط به ۷۰۰۰ سال پیش است، اشاره کرد.

تخت جمشید
تخت جمشید

بقایای معماری کشف شده از جنوب شرقی فلات ایران از دو محوطه جیرفت و شهر سوخته که مربوط به ۵۰۰۰ سال پیش هستند نیز در ادامه همین روند قرار می­‌گیرد. با شروع دوران تاریخی و آغاز خط و نگارش در جنوب غربی فلات ایران، بقایای معماری عیلامی از محوطه­‌های تحت نفوذ این تمدن در شوش و هفت تپه بدست آمده است که شاخص ترین آنها معبد چغازنبیل است. در شمال غربی ایران اورارتوها در اطراف ماکو و شمال آذربایجان مستقر بودند و ساختمان‌هایشان را از سنگ می­‌ساختند. روش معماری­ آنها بعدها در شیوه پارسی معماری ایرانی تاثیر مستقیم داشته است.

خانه-بروجردی-کاشان
خانه بروجردی کاشان

محمد کریم پیرنیا معماری ایران را دارای ۶ شیوه کلی می­داند که دو شیوه آن مربوط به معماری قبل از اسلام و چهار شیوه بعدی آن مربوط به معماری بعد از اسلام است. شیوه اول شیوه « پارسی» است که دوران ماد­ها تا حمله اسکندر(۲۸۰۰ تا ۲۳۰۰ سال قبل ) را شامل می­‌شود و شیوه دوم « شیوه پارتی» است که بعد از حمله اسکندر با تشکیل سلسله اشکانی آغاز می­‌شود و تا اواخر دوره ساسانی و در برخی مناطق تا قرن دوم و سوم هجری نیز ادامه می­‌یابد.

نخستین شیوه معماری بعد از اسلام در منطقه خراسان شکل گرفت. شیوه خراسانی از ابتدای حضور اسلام در ایران در نخستین سده هجری قمری(۱۴۰۰ سال پیش)  آغاز شد و تا زمان آل بویه و دیلمیان تا قرن چهارم هجری ادامه یافت . دومین شیوه، شیوه رازی است که از شمال ایران آغاز شد اما در شهر ری یا راز شکوفا گردید. این شیوه از زمان آل زیار شروع شد و تا حمله مغول به ایران ادامه یافت. شیوه آذری که از زمان ایلخانان مغول آغاز می‌­شود و تا زمان صفویه ادامه می­‌یابد دو دوره مجزا را شامل می­‌شود. دوره اول شیوه آذری از زمان هولاکو خان و به مرکزیت مراغه و دوره دوم از زمان تیموریان و به مرکزیت سمرقند است. آخرین شیوه همان­گونه که از نامش پیداست از اصفهان آغاز می‌­شود این شیوه کمی پیش از روی کار آمدن صفویان در زمان قراقیونلوها ایجاد می‌­شود و نخستین دوره آن در زمان سلطنت محمد شاه قاجار اتمام می‌­یابد و دوره انحطاط این شیوه از این پس آغاز می‌­گردد.

اتاق موسیقی عالی قاپو
اتاق موسیقی عالی قاپو

در تدوین مقاله فوق از منبع زیر استفاده شده است:

کتاب سبک شناسی معماری ایران تالیف کریم پیرنیا

شیوه‌ها و ویژگی‌های معماری ایرانی

شناسه مقاله:19877


Post navigation


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *