چرم‌‌سازی یا «سراجی» از انواع صنایع‌دستی کهن در ایران است. در روش سنتی، چرم از دباغی پوست جانوران به دست می‌‌آید. فرآیند دباغی، پوستِ فسادپذیر را به یک ماده طبیعی پایدار و انعطاف‌‌پذیر تبدیل می‌‌کند.
قدیمی‌‌ترین چرمینه‌‌ای که تا کنون کشف شده کفشی چرمی است که قدمتی در حدود ۵۵۰۰ سال دارد و در غاری در جنوب شرقی ارمنستان به‌دست‌آمده است. در ایران نیز از دوران پیش‌ازتاریخ، یک قطعه چرم نقاشی شده که قدمتی در حدود ۳۸۰۰ تا ۴۳۰۰ سال دارد از «شهر سوخته» (۶۰ کیلومتری شهر زابل) به‌دست‌آمده است. وجود چرم در پوشاک مردان نمکی – اجساد مومیایی‌شده به روش طبیعی در معادن نمک نزدیک زنجان- که قدمتی در حدود ۲۰۰۰ سال دارند نیز شاهدی است بر کاربرد چرم در پوشاک دوره تاریخی ایران.
در دوران تاریخی ایران نوشتن بر روی پوست حیوانات نیز مرسوم بوده است. «ابن یمین» در نوشته‌هایش بر نوشتن فرمان‌‌های داریوش (پادشاه هخامنشی) بر روی چرم اشاره کرده است و برخی روایات حاکی از آن است که اوستا (کتاب مقدس زرتشتیان) را بر ۱۲ هزار قطعه پوست گاو نوشته بود‌ه‌‌اند.

قاب آینه-قرن 17میلادی،ایران
قاب آینه-قرن ۱۷میلادی،ایران

در دوره اسلامی نیز کاربرد چرم به‌ویژه در صحافی کتب ایلخانی (حدود ۸۰۰ سال پیش) و تیموری (حدود ۷۰۰ سال پیش) به‌وفور صورت پذیرفته و منجر به ابداعات ویژه‌‌ای در تزئینات چرمی شده است. «ابن حوقَل» ۱۰۰۰ سال پیش در بازدیدش از خراسان به چرم‌های ظریف پوست بزی که در نزدیکی «مَرو» ساخته می‌‌شد اشاره می‌‌کند این چرم‌‌ها به سراسر کشور صادر می‌‌شد.
«شاردِن» در سفرنامه‌اش که در حدود ۵۰۰ سال پیش نوشته شده است صنعت دباغی و چرم‌سازی ایران را این‌گونه توصیف کرده است: «این صنعتی دستی است که ایرانیان در آن از همه استادترند». در همین سفرنامه است که او به‌تفصیل درباره چرم ساغری ایران که به هندوستان و خاور نزدیک (کشورهای غرب و جنوب غربی آسیا) صادر می‌‌شده است سخن می‌‌گوید.
در دوره قاجار همدان مرکز مهم تولید نوعی چرم گوسفندی مرغوب بوده است و پوست به‌عنوان یکی از اقلام مهم صنایع‌دستی ایران به دستور «امیرکبیر» برای عرضه خارجی به نمایشگاهی در «لندن» فرستاده شد. نخستین کارخانه چرم‌سازی ایران که تولید چرم را از حالت کارگاهی خارج کرد در سال ۱۳۰۸ شمسی (۸۷ سال پیش) در شهر «تبریز» بنا شد و پس‌ازآن در همدان، تهران و اصفهان نیز کارخانه‌‌هایی تاسیس شد اما نخستین کارخانه ماشینی و مدرن چرم‌سازی در سال ۱۳۱۱ در همدان و توسط «اردشیر یگانگی» بنیان نهاده شد.

کیف چرمی نقش برجسته-قرن 13میلادی
کیف چرمی نقش برجسته-قرن ۱۳میلادی

 مطلب فوق با استفاده از منبع ذیل تدوین شده است.

– کتاب صنایع‌دستی کهن ایران اثر هانس وولف، ترجمه سیروس ابراهیم‌زاده

پیشینه چرم‌سازی

شناسه مقاله:18134


Post navigation


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *