flower and bird

شیوه گل و مرغ‌سازی در سنت هنری نقش‌پردازی ایرانی، از شاخه‌های نگارگری به شمار می‌رود. نگارگری مجموعه‌ای از هنرها چون مینیاتور، تذهیب، تشعیر و گل و بوته است که شیوه برآمدن و بالیدن آن‌ها به گونه‌ای بنیادی با هنری دیگر چون خوشنویسی و به ویژه کتاب‌آرایی پیوند خورده است. ظهور گل و پرنده در هنر کتاب‌آرایی مربوط به تاثیر فرهنگ چینی است که توسط مغولان به هنر ایرانی معرفی شد.

از میانه سده ۱۴ به بعد مجموعه آثار تزیینی تحت تاثیر قوی چین بودند. در خلال این دوره، کتب چاپی منسوجات، سرامیک و کارهای لاکی چینی به ایران وارد شده و به عنوان الگویی برای صنعتگران و هنرمندان ایرانی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در قرن ۱۶م نقش پرنده در تصویرگری نسخ خطی تنها به عنوان عنصری از منظره در نقاشی‌هایی که برای خاندان صفوی تولید می‌شدند به کار می‌رفت که به احتمال قوی از دستاوردهای مهم هنر ایرانی بود. در این نسخ خطی نه تنها درختچه‌های گل سرخ بلکه پرندگانی به عنوان بلبل بر روی شاخه‌های درختان، قابل شناسایی هستند. گل سرخ در نقاشی‌های درباری نمادی از وقار و آراستگی بودند.

نقش گل و مرغ در دوره صفوی
نقش گل و مرغ در دوره صفوی

در قرن ۱۷م تصویر گل و پرنده از دل ریشه‌های چینی و الگوهای تیموری و صفوی رشد کرد. این تغییرات ناشی از تغییر ذائقه ایرانیان و تعامل فرهنگی و هنری با اروپا  بود. طرح گل و مرغ، دیگر محدود به کتاب‌آرایی نبود و در طرح منسوجات و اشیای لاکی به کار می‌رفتند که در دوره صفوی در اصفهان شاهد این اتفاق هستیم. در این دوره زمینه زرد رنگ با طرحی از پرندگانی چون طوطی، هدهد، ققنوس و گیاهان گلداری از رزها، شقایق‌ها و میخک‌ها با دورگیری طلا تزیین شده است.

گل و مرغ در نگارگری ایرانی
گل و مرغ در نگارگری ایرانی

در قرن ۱۸ مضمون گل و مرغ در شهر شیراز در این پیشرفت نقش اساسی بازی کردند. پس از حکومت نادرشاه شیراز پایتخت سیاسی و هنری حکومت زند شد. دیوارهای کاشی‌کاری شده و آزاره‌های مرمرین و دسته‌های گل و گیاهان پیچیده‌ای تزیین می‌شدند. این کاشی‌کاری‌ها بیانگر ارتباط نزدیک گل و بلبل با شعر و ادب ایرانی است. گل‌ها یادآور بهار و پرنده نمادی از روح و عشق به گل نشان از تکامل و خداوندی است. به تدریج ترکیب گل و مرغ در مجموعه‌های نفیس کتابت، قاب آیینه و جلدهای لاکی روغنی آشکار می‌شود. از نگاره‌های دوران زند و افشار و هنرمندان قاجاری به استادانی چون محمد زمان، محمدرضا امامی اصفهانی و… می‌توان اشاره کرد. بنابراین نقاشی گل و مرغ یکی از برجسته‌ترین مضامین هنر ایرانی است که نشأت گرفته از تصویرگری نسخ بوده و به عنوان نقاشی تزیینی ظهور می‌کند و به تنهایی ذوق و احساس لطیف هنرمندان را در فضاهای نوین جاودانه می‌سازد.

دوره‌های تاریخی نقش گل و مرغ در نگارگری ایرانی

Post navigation


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مجله رابین