بختیاری

گلیم یکی از زیراندازهای ایرانی است، که از قرارگرفتن و عبورکردن یکی رو و یکی زیر پود در میان تارها یا پیچیدن پود دور تارها روی دار بافندگی بافته می‌شود. گلیم به دلیل سبکی و سهولت بافت یکی از محصولات اصلی عشایر و کوچ نشینان و روستاها است. بختیاری‌ها از کهن‌ترین اقوام ایرانی ساکن دامنه‌های زاگرس به عنوان نخستین مامن‌های تمدن بشری هستند، که بر پیروی از سنن و معیارهای زیبایی قوام یافته‌اند.

گلیم عشایر بختیاری بدون اغراق از زنده‌ترین و پرمایه‌ترین هنرنمایی عشایر و روستاییان است. طوایف مختلف لر در استان‌های لرستان، همدان، فارس، اصفهان، چهارمحال‌بختیاری، کهگیلویه و بویر احمد و خوزستان را شامل می‌شود.  بافندگان از الگو و مدل خاصی برای نقوش استفاده نمی‌کنند و رنگ‌بندی نقوش را از ذهن خود الهام می‌گیرند. به همین دلیل عدم تشابه جز امتیازات تولیداتشان محسوب می‌شود و کمتر بافنده‌ای دو یا چند محصول یک نقش و رنگ تولید می‌کند.

تنوع نقوش گلیم بختیاری بر پایه نقوش هندسی، حیوانی، گیاهی، انسانی و اشیا است. در گلیم‌های عشایر نقوش انتزاعی و نقوش تجریدی را می‌توان مشاهده کرد. انواع بافت‌های بختیاری در گلیم عبارتنداز: ساده بافت، رندی و گندی است.

از دیگر بافته‌های بختیاری که تنوع بالایی داشته عبارتنداز:

لی یا سرانداز: بافته‌ای بر روی لوازم چیده شده بر روی سکو قرار می‌گیرد.

موج: همان رختخواب‌پیچ را می‌گویند.

مفرش: بافته‌ای صندوق مانند که در کوچ به کار می‌رود.

هورژین: صندوقچه‌ای که همه چیز درون آن جای می‌گیرد.

هورژ: بافته‌ای به شکل کیسه‌ای دو طرفه که دارای قفل است.

مهده: جایگاهی برای وسایل زنان است.

بافت-موج-بختیاری
بافت-موج-بختیاری

ترک: کیسه‌ای برای لوازم شخصی مردان، که قفل و کلید می‌شود.

هور: کیسه‌ای بافته شده از موی بز سیاه برای حمل حبوبات و غلات.

شله: کیسه‌ای برای جابه‌جایی مشک به کار می‌رود.

توبره: کیسه‌ای شبیه کوله پشتی برای حمل مواد غذایی است.

تی‌یر: بافته‌ای دارای دهانه برای نگهداری نمک.

خورجین-بختیاری
خورجین-بختیاری

پیش سینه: شی تزیینی از جنس پنبه و پشم به دور گردن مادیان حلقه می‌شود.

سفره آردی: بافته‌ای برای نگهداری آرد و وسایل پخت است.

چوقا: بالا پوش راسته بدون آستین مورد استفاده اقایون است.

از دیگر بافته‌های عشایر بختیاری می‌توان به قالی، خرسک، جاجیم، جل، روزینی و بهون(سیاه چادر) نیز اشاره کرد.

عمده نقوش گلیم بختیاری، نمادین است و نمی‌توان برداشت مستقیم از طبیعت باشد و در نگاه اول رمزآلود به نظر می‌رسد.

مانند: نگاره حیوان دو سر، نگاره مرغی قوچکی، نگاره S مانند، نگاره مرغان سه پای شاخدار، گوزن، بز، بز کوهی، طاووس، درخت سرو و سواستیکا اشاره کرد. نمادهای ویژه مردم سرزمین بختیاری در دست‌‌بافته‌های زنان آن‌ها متجلی شده است و طبیعت خارق‌العاده سرزمین بختیاری به همراه دست‌بافته‌های این مردم معرف آن‌ها به سراسر دنیاست.

نقش-گلیم-بختیاری
نقش-گلیم-بختیاری

در تدوین این مطلب از منابع زیر استفاده شده:

کتاب مروری بر کتاب گلیم بافت‌ها در استان چهارمحال و بختیاری، نوشته افسانه قانی

مقاله بررسی نقوش بافته‌های بختیاری، نوشته ابولقاسم دادور و فرناز موذن

مقاله مقدمه‌ای بر زیبایی شناسی نقش و رنگ گلیم‌های عشایر بختیارینوشته ابراهیم ناغانی

کتاب تاریخ و تمدن بختیاری، ۱۳۸۴، نوشته اسفندیار آهنجیده

کتاب بختیاری‌ها بافته‌ها و نقوش، نوشته فرحناز قاضیانی

کتاب دست بافته های عشایر و روستایی فارس، نوشته سیروس پرهام

گلیم و دست بافته های بختیاری

شناسه مقاله:19964


Post navigation


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *