بختیاری

گلیم یکی از زیراندازهای ایرانی است، که از قرارگرفتن و عبورکردن یکی رو و یکی زیر پود در میان تارها یا پیچیدن پود دور تارها روی دار بافندگی بافته می‌شود. گلیم به دلیل سبکی و سهولت بافت یکی از محصولات اصلی عشایر و کوچ نشینان و روستاها است. بختیاری‌ها از کهن‌ترین اقوام ایرانی ساکن دامنه‌های زاگرس به عنوان نخستین مامن‌های تمدن بشری هستند، که بر پیروی از سنن و معیارهای زیبایی قوام یافته‌اند.

گلیم عشایر بختیاری بدون اغراق از زنده‌ترین و پرمایه‌ترین هنرنمایی عشایر و روستاییان است. طوایف مختلف لر در استان‌های لرستان، همدان، فارس، اصفهان، چهارمحال‌بختیاری، کهگیلویه و بویر احمد و خوزستان را شامل می‌شود.  بافندگان از الگو و مدل خاصی برای نقوش استفاده نمی‌کنند و رنگ‌بندی نقوش را از ذهن خود الهام می‌گیرند. به همین دلیل عدم تشابه جز امتیازات تولیداتشان محسوب می‌شود و کمتر بافنده‌ای دو یا چند محصول یک نقش و رنگ تولید می‌کند.

تنوع نقوش گلیم بختیاری بر پایه نقوش هندسی، حیوانی، گیاهی، انسانی و اشیا است. در گلیم‌های عشایر نقوش انتزاعی و نقوش تجریدی را می‌توان مشاهده کرد. انواع بافت‌های بختیاری در گلیم عبارتنداز: ساده بافت، رندی و گندی است.

از دیگر بافته‌های بختیاری که تنوع بالایی داشته عبارتنداز:

لی یا سرانداز: بافته‌ای بر روی لوازم چیده شده بر روی سکو قرار می‌گیرد.

موج: همان رختخواب‌پیچ را می‌گویند.

مفرش: بافته‌ای صندوق مانند که در کوچ به کار می‌رود.

هورژین: صندوقچه‌ای که همه چیز درون آن جای می‌گیرد.

هورژ: بافته‌ای به شکل کیسه‌ای دو طرفه که دارای قفل است.

مهده: جایگاهی برای وسایل زنان است.

بافت-موج-بختیاری
بافت-موج-بختیاری

ترک: کیسه‌ای برای لوازم شخصی مردان، که قفل و کلید می‌شود.

هور: کیسه‌ای بافته شده از موی بز سیاه برای حمل حبوبات و غلات.

شله: کیسه‌ای برای جابه‌جایی مشک به کار می‌رود.

توبره: کیسه‌ای شبیه کوله پشتی برای حمل مواد غذایی است.

تی‌یر: بافته‌ای دارای دهانه برای نگهداری نمک.

خورجین-بختیاری
خورجین-بختیاری

پیش سینه: شی تزیینی از جنس پنبه و پشم به دور گردن مادیان حلقه می‌شود.

سفره آردی: بافته‌ای برای نگهداری آرد و وسایل پخت است.

چوقا: بالا پوش راسته بدون آستین مورد استفاده اقایون است.

از دیگر بافته‌های عشایر بختیاری می‌توان به قالی، خرسک، جاجیم، جل، روزینی و بهون(سیاه چادر) نیز اشاره کرد.

عمده نقوش گلیم بختیاری، نمادین است و نمی‌توان برداشت مستقیم از طبیعت باشد و در نگاه اول رمزآلود به نظر می‌رسد.

مانند: نگاره حیوان دو سر، نگاره مرغی قوچکی، نگاره S مانند، نگاره مرغان سه پای شاخدار، گوزن، بز، بز کوهی، طاووس، درخت سرو و سواستیکا اشاره کرد. نمادهای ویژه مردم سرزمین بختیاری در دست‌‌بافته‌های زنان آن‌ها متجلی شده است و طبیعت خارق‌العاده سرزمین بختیاری به همراه دست‌بافته‌های این مردم معرف آن‌ها به سراسر دنیاست.

نقش-گلیم-بختیاری
نقش-گلیم-بختیاری

در تدوین این مطلب از منابع زیر استفاده شده:

کتاب مروری بر کتاب گلیم بافت‌ها در استان چهارمحال و بختیاری، نوشته فرانک کبیری

مقاله بررسی نقوش بافته‌های بختیاری، نوشته ابولقاسم دادور و فرناز موذن

مقاله مقدمه‌ای بر زیبایی شناسی نقش و رنگ گلیم‌های عشایر بختیارینوشته ابراهیم ناغانی

کتاب تاریخ و تمدن بختیاری، ۱۳۸۴، نوشته اسفندیار آهنجیده

کتاب بختیاری‌ها بافته‌ها و نقوش، نوشته فرحناز قاضیانی

کتاب دست بافته های عشایر و روستایی فارس، نوشته سیروس پرهام

گلیم و دست بافته های بختیاری

شناسه مقاله:19964


Post navigation


2 thoughts on “گلیم و دست بافته های بختیاری

  1. سلام بر شما
    کتاب مروری بر گلیم بافته ها در استان چهارمحال و بختیاری از خانم فرانک کبیری است. خانم دکتر افسانه قانی فقط این کتاب را نقد کرده اند. لطفا اصلاح شود.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *