سفال از هم‌نشینی گِل رُس و آتش در درون کوره به وجود می‌آید و پیشینه آن به ۹ هزار سال پیش می‌رسد؛ پیش از آنکه انسان صاحب خط و سواد شده باشد این هنر را داشته است و تحولات آن در دوره‌های مختلف تاریخی از عوامل متعددی چون اقتصاد، کشاورزی، باورهای مذهبی و ادبیات، تاثیر گرفته است.
در میان دست‌ساخته‌های بشری، سفال تنها اثری است که بعد از گذشت هزاران سال، تغییر شکل نمی‌دهد و مانند دیگر دست‌ساخته‌ها (فلز، چوب، بافته‌ها و …)، دچار پوسیدگی و اکسیداسیون نمی‌شود.
«جی گلاک» معتقد است که صنعت سفالگری را نخستین بار زنان در حدود ده هزار سال پیش اختراع کردند. همچنین تحلیل «هربرت رید» نیز از سفالگری چنین است: سفالگری ساده‌ترین و درعین‌حال دشوارترین هنرهاست. ساده‌ترین، ازآن‌جهت که ابتدایی‌ترین هنر است و دشوارترین ازآن‌جهت که انتزاعی‌ترین هنر است. «رید» بیان می‌کند که نخستین ظرف‌ها از گِل خام ساخته و در برابر گرمای خورشید و جریان باد خشک می‌شدند.

ظرف سفالی-قرن 10 میلادی،نیشابور
ظرف سفالی-قرن ۱۰ میلادی،نیشابور

تهیه گِل
ماده خام سفالگری، گِل رس یا خاک رس است. در گذشته، خمیره ظرف‌ها و کاشی‌های لعاب‌دار از سنگ‌ریزه بستر رودخانه ساخته می‌شد. این سنگریزه‌ها دو بار در یک هاون سنگی کوبیده می‌شد تا تکه‌های هر چه ریزتر ایجاد شود سپس تکه‌های ریز در آسیایی که شامل دو سنگ روی هم بود و سنگ بالایی توسط دست بر روی سنگ پایین می‌‌چرخید، آسیاب می‌شد و این کار نیز دوبار تکرار می‌‌شد از ترکیب گَرد حاصل شده با محلول صَمْغ کتیرا و آب، خمیره اولیه سفالگری ساخته می‌شد.
امروزه ساختن گل، با شیوه و دستگاه‌هایی به‌روزتر انجام می‌گیرد. به این صورت که خاک موردنظر را در آسیاب با آب به‌طور مساوی مخلوط می‌کنند. با گردش آسیاب، آب‌وخاک به‌صورت دوغاب(گِل نرم و شل) درآمده و سپس دوغاب در دستگاه همزن یا (آژی‌ژاتور) ریخته می‌شود. تا آب و گِل به‌خوبی مخلوط ‌شود، سپس این دوغاب را از الک می‌گذرانند. دوغآب صاف شده، وارد دستگاهی به نام (فیلتر پرس) می‌شود که آب‌های آمیخته با گِل را جدا کرده و گِل خالص را پرس می‌کند، به‌طوری‌که شکل قالبی به خود می‌گیرد. این گِل‌های پرس شده برای مدتی (گاهی تا یک ماه) به‌منظور تخمیر شدن در انبار نگهداری می‌شود. سپس قبل از هرگونه استفاده آن را وَرز (مشت‌ومال) می‌دهند تا هوای داخل آن گرفته شود و از حالت چسبندگی درآید که دست بتواند با آن کار کند. در این مرحله از گِل آماده برای ساختن انواع ظروف و کاشی‌ها استفاده می‌شود. البته با توجه به جنس گِل و درجه حرارت می‌توان نوع معینی از ظروف یا کاشی‌ها را با آن ساخت.

ظرف سفالی-قرن 10 میلادی،نیشابور
ظرف سفالی-قرن ۱۰ میلادی،نیشابور

در تدوین مطلب فوق از منابع ذیل استفاده شده است.

 کتاب سیری در هنر ایران، اثر آرتور پوپ

 مقاله سفال، کاشی، سرامیک، اثر غلامرضا مرادی

 مقاله سفال، کاشی و سرامیک از دیر زمان تا امروز، اثر غلامرضا مرادی

 کتاب سیری در صنایع ایران، اثر جی گلاک، سومی هیراموتو گلاک، کارل پنتون

 کتاب معنی هنر، اثر هربرت رید، ترجمه نجف دریابندری

مقدمه سفالگری

شناسه مقاله:18139


Post navigation


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *